Hội thảo có sự tham dự của đại diện pháp chế các bộ ngành, các Sở Tư pháp và các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp. Trong một ngày làm việc, Hội thảo đã được nghe 04 tham luận của các chuyên gia Việt Nam về: (1) Vai trò và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trong việc tiếp thu, giải trình văn bản quy phạm pháp luật; (2) Kỹ thuật một văn bản sửa nhiều văn bản quy phạm pháp luật từ quy định của pháp luật đến thực tiễn thi hành; (3) Xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn - Quy định pháp luật và thực tiễn thi hành; (4) Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật dưới tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Ngoài ra, Hội thảo còn được nghe chia sẻ của chuyên gia Nhật Bản về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Nhật Bản.
Hoạt động lập pháp là một trong những chức năng quan trọng nhất của mỗi quốc gia, nhằm xây dựng một hệ thống quy phạm pháp luật, làm cơ sở pháp lý cho việc phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và hội nhập kinh tế quốc tế. Trong những năm qua, hoạt động lập pháp của Nhà nước ta ngày càng được tăng cư­ờng và đẩy mạnh. Ngoài ra, cách mạng công nghiệp lần thứ tư có tác động tới nhiều lĩnh vực trong hệ thống pháp luật. Việc ứng dụng các thành tựu công nghệ mới của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cũng tác động trực tiếp tới quy trình xây dựng và thực thi pháp luật, đòi hỏi công tác xây dựng pháp luật, phản ứng chính sách phải nhanh chóng, kịp thời hơn nữa...
Tổng kết 03 năm thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 cho thấy, mặc dù Luật đã có nhiều quy định mới, tiến bộ nhưng trong thực tiễn thi hành vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần phải khắc phục. Nhiều ý kiến tại Hội thảo cho rằng, trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình dự án, dự thảo văn bản trong quá trình giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, pháp lệnh là vô cùng quan trọng, nên thời gian tới sửa luật cần nâng cao hơn nữa vai trò của cơ quan này quá trình giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, pháp lệnh theo hướng chuyển trách nhiệm chủ trì chỉnh lý dự án luật, pháp lệnh sang cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình dự án.
Xuất phát từ các đòi hỏi của thực tiễn, yêu cầu về đổi mới quy trình lập pháp, việc nghiên cứu quy định chặt chẽ hơn việc áp dụng kỹ thuật một văn bản sửa nhiều VBQPPL là cần thiết. Vì việc ban hành quá nhiều văn bản theo kỹ thuật một văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ nhiều VBQPPL có thể sẽ làm gia tăng lợi ích nhóm và rất khó để kiểm soát chất lượng VBQPPL, khó bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, thực tiễn cho thấy không hiếm VBQPPL được xây dựng và ban hành theo kỹ thuật một văn bản sửa đổi, bổ sung nhiều VBQPPL có tuổi thọ rất ngắn. Bên cạnh đó, để phát huy tác dụng của loại văn bản này cần giới hạn phạm vi các trường hợp áp dụng kỹ thuật một văn bản sửa đổi nhiều VBQPPL, quy định như pháp luật hiện hành là quá rộng.
Luật năm 2015 đã quy định cụ thể, rõ ràng về các trường hợp áp dụng quy định về xây dựng và ban hành VBQPPL theo trình tự, thủ tục rút gọn. Tuy nhiên, trên thực tế còn xảy ra tình trạng cho phép áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn không đúng quy định; vừa thực hiện xây dựng văn bản theo trình tự, thủ tục rút gọn, vừa xin phép áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn. Luật năm 2015 và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP không quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong đó có Bộ Tư pháp về việc xem xét, có ý kiến về việc đáp ứng điều kiện áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn nên dẫn đến tình trạng còn tùy tiện khi áp dụng.
Thực tế thời gian qua cho thấy, một số dự án luật, nghị quyết của Quốc hội đã được cơ quan chủ trì soạn thảo chủ động xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, sau đó báo cáo Quốc hội về quy trình này để Quốc hội xem xét đồng thời với việc trình dự án luật, nghị quyết. Hiện nay, Luật cho phép Thủ tướng Chính phủ quyết định việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành nghị định của Chính phủ (mà không cần thiết phải Chính phủ quyết định); Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh (mà không cần thiết phải Hội đồng nhân dân quyết định). Do vậy, cũng nên nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 1 Điều 147 của Luật năm 2015 theo hướng giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc áp dụng trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành luật, nghị quyết của Quốc hội theo trình tự, thủ tục rút gọn và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Việc không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong giai đoạn lập đề nghị xây dựng văn bản khiến quy trình xây dựng, ban hành văn bản trở nên cứng nhắc, không tạo điều kiện cho việc xử lý những trường hợp cần phản ứng nhanh nhạy, thích ứng với hoàn cảnh thực tế. Do vậy, việc xây dựng, ban hành VBQPPL theo trình tự, thủ tục rút gọn cần được thực hiện ở cả giai đoạn xây dựng chính sách và soạn thảo thì mới bảo đảm được việc ban hành VBQPPL được nhanh gọn, kịp thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và thể hiện đúng mục đích, ý nghĩa của việc rút gọn trình tự, thủ tục.
Kết luận Hội thảo, Lãnh đạo Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật cho rằng, các thông tin từ Hội thảo là vô cùng hữu ích, các thông tin này sẽ trực tiếp giúp cho quá trình sửa đổi Luật. Nội dung trao đổi, thảo luận tại Hội thảo sẽ là đóng góp thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để Bộ Tư pháp tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội.

Đào Thị Hồng Minh