Hội thảo “Kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật”

Tham dự và chủ trì hội thảo có bà Đỗ Thị Thanh Hương - Phó Vụ trưởng, Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật, Bộ Tư pháp; ông Chinone Koichi cố vấn trưởng của Dự án JICA; ông Onishi Hiromichi - Chuyên gia dài hạn của Dự án JICA đồng chủ trì; ngoài ra còn có sự tham dự của đại diện Dự án JICA là ông Tsukahara Masanori chuyên gia dài hạn của Dự án JICA. Về phía đại biểu tham dự, có các cán bộ, công chức, người làm công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật đến từ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số tổ chức thành viên, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, tổ chức pháp chế bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, một số Tổng cục, cục thuộc các bộ, cơ quan ngang bộ, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội và đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, các chuyên gia, nhà khoa học của Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Đỗ Thị Thanh Hương đã điểm lại những kết quả tích cực trong công tác thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 như chất lượng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) ngày càng được nâng cao, nội dung bảo đảm tính hợp hiến, cơ bản bảo đảm tính hợp pháp, thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn; nhiều văn bản có tính đột phá về thể chế cho phát triển ngành, lĩnh vực, giải quyết được các khó khăn, vướng mắc, bất cập trên thực tiễn; góp phần trước mắt và lâu dài kiểm soát, phòng chống dịch Covid và hỗ trợ đắc lực cho phục hồi kinh tế sau đại dịch; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai thi hành Luật cũng cho thấy vẫn còn tồn tại một số quy định chưa thực sự phù hợp với thực tiễn, chưa đáp ứng được yêu cầu ban hành VBQPPL nhanh để giúp phục hồi nền kinh tế sau đại dịch Covid như không cho phép áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong giai đoạn lập đề nghị xây dựng VBQPPL... Hiện nay, tình hình chính trị trên thế giới diễn biến hết sức phức tạp, nhanh, khó lường, tác động rất lớn và trực tiếp đến tình hình kinh tế, thương mại toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Bối cảnh đó đòi hỏi phải có sự phản ứng chính sách kịp thời và do vậy cần phải có một quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL linh hoạt, nhanh, hợp lý hơn. Để chuẩn bị cho việc sửa đổi toàn diện Luật Ban hành VBQPPL trên tinh thần của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới thì việc học tập, nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài để hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam về xây dựng VBQPPL là cần thiết.

Hội thảo đã cung cấp những kinh nghiệm quý báu của các quốc gia trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là những chia sẻ của chuyên gia JICA về kinh nghiệm Nhật Bản để chắt lọc những bài học cho Việt Nam trong quá trình xây dựng Luật Ban hành VBQPPL.
Tại Hội thảo, các chuyên gia đã trình bày các tham luận về “Tổng quan nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng, ban hành văn bản pháp luật”; “Quy định về hoạt động lập pháp của nước Cộng hòa nhân dân Trung hoa và một số nước Châu Á”; “Kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng văn bản theo trình tự, thủ tục rút gọn, nguyên tắc áp dụng văn bản”; “Chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản về xây dựng văn bản pháp luật”; “Kinh nghiệm nước ngoài về ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào công tác xây dựng pháp luật”; “Kinh nghiệm nước ngoài về phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật”.
Tại hội thảo các chuyên gia của Dự án JICA cũng giới thiệu về hệ thống văn bản pháp luật của Nhật Bản, quan điểm pháp luật của Nhật Bản, quy trình trình xây dựng các dự luật. Theo quan điểm pháp luật của Nhật Bản, luật sẽ quy định về những vấn đề quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của công dân như tội phạm và hình phạt, thuế, hoặc những vấn đề trực tiếp làm hạn chế quyền của công dân và áp đặt nghĩa vụ đối với công dân, những quy định liên quan đến cơ cấu tổ chức và bộ máy nhà nước. Ở Nhật Bản dự thảo luật sẽ do Nội các, nghị sỹ hoặc Ủy ban trình. Đối với các dự luật do Chính phủ trình thì bộ, ngành sẽ xây dựng chính sách, lấy ý kiến chuyên gia, bộ ngành khác.
Các chuyên gia Nhật Bản cũng chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản trong quá trình xây dựng luật như: về nội dung, cần xem xét tính hợp lý của chính sách, bối cảnh lập pháp, tính hợp lý của mục đích xây dựng, tính nhất quán trong quy định pháp luật, ví dụ như người dân là đối tượng áp dụng luật đó thì biện pháp cưỡng chế theo luật đó có phù hợp hay không; đồng thời xem xét cả tính khả thi, nguồn lực thực hiện quy định pháp luật. Một lưu ý nữa là xem xét tính thống nhất về mặt pháp luật là (i) bảo đảm sự thống nhất với văn bản pháp luật có hiệu lực cao hơn (tính thống nhất theo chiều dọc) và (ii) Bảo đảm sự thống nhất với văn bản pháp luật đồng cấp (tính thống nhất theo chiều ngang).
Ngoài ra, Chuyên gia Nhật Bản cũng chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản về ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng pháp luật để giảm tải công việc cho người soạn thảo văn bản pháp luật, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, các cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật cũng trao đổi, thảo luận sôi nổi về các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng pháp luật ở Việt Nam trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các quốc gia, phù hợp với thực tiễn của Việt nam.
Trên cơ sở kết quả của Hội thảo, Bộ Tư pháp mong muốn trong thời gian tới, nhất là khi xây dựng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, Dự án JICA sẽ hỗ trợ, cũng như các chuyên gia tham dự chia sẻ kinh nghiệm hữu ích để áp dụng hệ thống pháp luật Việt Nam.