Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, đại diện Tổng cục phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn trình bày những nội dung cơ bản của dự thảo Quyết định. Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế, Luật phòng chống thiên tai quy định Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam vận động quyên góp và phân bổ nguồn lực để cứu trợ khẩn cấp. Tuy nhiên, các khoản viện trợ khẩn cấp không chỉ có hàng hóa mà còn có tiền, phương tiện kỹ thuật, hỗ trợ kỹ thuật, trong đó có nhiều nội dung chỉ cơ quan quản lý nhà nước đủ khả năng tiếp nhận, triển khai. Đồng thời, Luật giao Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT) là cơ quan đầu mối, có thẩm quyền hợp tác quốc tế về phòng chống thiên tai. Do đó, thời gian vừa qua, các tổ chức quốc tế thường xuyên cung cấp các khoản viện trợ khẩn cấp thông qua Bộ NN&PTNT để khắc phục hậu quả thiên tai.
Nghị định số 93/2009/NĐ-CP của Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài quy định trong trường hợp khẩn cấp, các khoản cứu trợ được triển khai ngay lập tức và kéo dài trong 3 tháng. Tuy nhiên, không quy định cụ thể về trình tự thủ tục, cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. Ngoài ra, Nghị định số 93/2009/NĐ-CP chỉ được áp dụng đối với nhà tài trợ là các tổ chức phi Chính phủ.
Nghị định số 64/2008/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo chỉ quy định việc tiếp nhận tiền và hàng cứu trợ, chưa quy định các hình thức hỗ trợ khác cũng như không quy định cụ thể về trình tự thủ tục, cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan đối với việc tiếp nhận viện trợ quốc tế.
Hiện nay, trong quá trình thực hiện tiếp nhận các khoản hỗ trợ khẩn cấp từ các tổ chức quốc tế để khắc phục hậu quả thiên tai đang được áp dụng theo Nghị định số 16/2016/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài. Tuy nhiên, đây là nghị định về quy trình quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nên trình tự thủ tục rât chặt chẽ, không phù hợp với tính chất khẩn cấp của việc khắc phục hậu quả thiên tai.
Thời gian qua, thực tiễn việc tiếp nhận viện trợ khẩn cấp của các tổ chức quốc tế đã nảy sinh một số vướng mắc bất cập vì chưa có quy định pháp luật để xử lý nhanh, khẩn cấp nên thời gian hàng viện trợ đến với người dân chậm chễ có trường hợp chậm gần 1 năm kể từ khi thiên tai xảy ra; do thiếu quy định pháp lý về việc tiếp nhận, phân phối cũng như cơ chế phối hợp giữa các Bộ, ngành và địa phương nên việc triển khai tiếp nhận còn nhiều lúng túng.
Dự thảo quy chế gồm 11 điều quy định về việc tiếp nhận, phân bổ và sử dụng viện trợ quốc tế khẩn cấp trong trường hợp xảy ra thiên tai, áp dụng cho viện trợ khẩn cấp phục vụ phòng chống thiên tai từ các nhà tài trợ Chính phủ, liên Chính phủ và phi chính phủ nước ngoài; nguyên tắc tiếp nhận, phân bổ và sử dụng viện trợ, quy trình triển khai việc phân bổ viện trợ; hồ sơ trình phê duyệt tiếp nhận và phân bổ viện trợ khẩn cấp; thẩm quyền phê duyệt khoản viện trợ khẩn cấp; nhiệm vụ của các cơ quan trong việc tiếp nhận và phân bổ viện trợ; kiểm tra, đánh giá việc phân bổ và sử dụng viện trợ; chế độ thông tin báo cáo; tổ chức thực hiện.
Tại Cuộc họp, Hội đồng thẩm định tập trung thảo luận về các nội dung thẩm định quy định tại khoản 3 Điều 98 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015: Đối tượng, phạm vi điều chỉnh của dự thảo quyết định; sự cần thiết ban hành quyết định, Sự phù hợp của nội dung dự thảo quyết định với đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước; Tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của dự thảo quyết định với hệ thống pháp luật; tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; Sự cần thiết, tính hợp lý, chi phí tuân thủ các thủ tục hành chính trong dự thảo quyết định, nếu trong dự thảo quyết định có quy định liên quan đến thủ tục hành chính; việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong dự thảo quyết định, nếu trong dự thảo quyết định có quy định liên quan đến vấn đề bình đẳng giới; Điều kiện bảo đảm về nguồn nhân lực, tài chính để bảo đảm thi hành quyết định; Ngôn ngữ, kỹ thuật và trình tự, thủ tục soạn thảo văn bản.
Ngoài ra, Hội đồng thẩm định tập trung thảo luận các vấn đề lớn: (1) Cơ sở pháp lý để ban hành Quy chế, hình thức ban hành quy chế là Nghị định hay Quyết định; (2) Thẩm quyền của cơ quan chủ quản: thẩm quyền tiếp nhận viện trợ, thẩm quyền phê duyệt và thẩm quyền phân bổ viện trợ và (3) trình tự thủ tục phân bổ viện trợ.
Đa số ý kiến cho rằng thẩm quyền tiếp nhận viện trợ giao cho ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai là chưa phù hợp với các văn bản hiện hành đang áp dụng có giao cho Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam và Trung ương Hội chữ thập đỏ Việt Nam; trình tự thủ tục phân bổ và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan còn được quy định chung, chưa cụ thể, chưa quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, chưa quy định các mốc thời gian tiếp nhận, phân bổ chưa đáp ứng được tính khẩn cấp và tạm thời. Hội đồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc về sự cần thiết ban hành dưới hình thức quyết định của Thủ tướng Chính phủ vì tại khoản 3, Điều 13 của Luật phòng chống thiên tai có quy định “Chính phủ quy định cụ thể việc huy động, quyên góp và phân bổ nguồn lực cứu trợ, hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai”. Bên cạnh đó tại Công văn số 12592/VPCP-QHQT ngày 24/11/2017 của Văn phòng Chính phủ về việc tình hình tiếp nhận hỗ trợ quốc tế khẩn cấp cho các địa phương bị ảnh hưởng bởi bão số 12, Thủ tướng Chính phủ có ý kiến: Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan khẩn trương nghiên cứu, xây dựng Quy chế tiếp nhận, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, phù hợp với các quy định hiện hành và bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, về việc xây dựng Nghị định để tiếp nhận các khoản viện trợ khẩn cấp: Bộ NN&PTNT thực hiện theo quy định tại Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đa số ý kiến cho rằng, quy chế cần được ban hành dưới hình thức pháp lý là Nghị định của Chính phủ hoặc có thể lồng ghép nội dung tại quy chế vào Nghị định sửa đổi, bổ sung, thay thế Nghị định số 93/2009/NĐ-CP của Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài.
Kết luận cuộc họp, Chủ tịch Hội đồng – đại diện lãnh đạo Vụ Pháp luật Quốc tế đề nghị Cơ quan soạn thảo tổng hợp ghi nhận những ý kiến góp ý, nghiên cứu, chỉnh lý, tiếp thu và có giải trình làm rõ. Đề nghị cơ quan soạn thảo cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm định cũng như rà soát kỹ pháp luật hiện hành, để chỉnh lý những quy định trong dự thảo sao cho phù hợp và không trái với các văn bản pháp luật liên quan.

Đ.T.H.M